Zemun

Zemun, Belgrad'ın kuzeybatı ucunda, Tuna'nın sağ kıyısında yer alır. İdari olarak 1934'ten beri Belgrad'a bağlıdır, ama gündelik dilde hâlâ kendi adıyla anılır ve kendi merkezi olan bir kasaba gibi işler.

İlçe aslında birkaç ayrı yerleşimin toplamıdır: Gardoš tepesinin altındaki alçak, kiremit çatılı eski çarşı ve nehir boyundaki rıhtım; iç kesimde Galenika ile Novi Zemun çevresindeki sanayi ve toplu konut kuşağı; Altina ve Zemun Polje'deki yeni mahalleler; otoyola doğru neredeyse ayrı bir kasaba gibi duran Batajnica. Burada 177.908 kişi yaşıyor, ortalama yaş 42,3 — yani yerleşik, uzun süredir burada olan bir nüfus.

Zemun yüzyıllar boyunca sınır kasabası oldu. Habsburg yönetimi altında Osmanlı topraklarının karşısındaki son şehirdi: gümrük, karantina ve garnizon buradaydı, suyun öte yakasında ise Belgrad duruyordu. Eski çekirdeğin düzenli sokak dokusu, Orta Avrupa cepheleri ve karışık Sırp, Alman ve Macar nüfusun kiliseleri bu geçmişten kalma.

Gardoš tepesindeki kule 1896'da Macar milenyumu için yapıldı ve silueti hâlâ o belirliyor. Sınır 1918'de ortadan kalktı, 1934'te Zemun resmen Belgrad'a bağlandı. 1945 sonrasında sanayi geldi — Galenika ilaç fabrikası, Zmaj makine fabrikası — ve işçileri için konut blokları yükseldi; iki şehir arasındaki boş arazide ise Yeni Belgrad kuruldu.

Zemun'un lehine olan şey, kendi merkezi bulunan ayrı bir yerleşim olması; bedeli ise şehir merkezine daha uzun bir yol. Ortalama gerçekleşen yeni konut fiyatı 2024'te 2.304 €/m² idi; ortalama net maaş ayda 1.207 €. Alıcı için hesap kolay değil. Buna karşılık inşaat hızlı: bir yılda 2.930 konuta ruhsat verilirken tamamlanan konut sayısı 959, yani duyurulan, teslim edilenin çok üzerinde.

Madalyonun öbür yüzü de bu. Rıhtımı, eski çarşıyı ve komşuluğun sürdüğü bir mahalleyi isteyen aradığını burada bulur. Her gün merkeze gitmek zorunda olan, kapısının önünde raylı sistem bekleyen ya da yıllarca şantiye yanında yaşamak istemeyen biri iki kez düşünmeli.

Gündelik hayat nehre yaslanır. Rıhtım ilçenin ana yürüyüş güzergâhıdır; toplam 304 restoran ve kafenin (bin kişiye 1,71) önemli bir bölümü, balık lokantaları da dâhil, burada toplanır. Alışveriş için pazar yeri, Glavna ulica ve 137 market var; eczane sayısı 61. Yeşil alan ve spor imkânı bol: 92 park ve 180 spor tesisi.

Aileler için 29 okul (bin kişiye 0,16) ve 25 anaokulu bulunuyor; eczaneler 27 sağlık kuruluşuyla birlikte bin kişiye 0,49 sağlık noktası anlamına geliyor. İlçede sekiz fakülte yer alıyor, bunlardan biri Ziraat Fakültesi. Kültür tarafı daha zayıf: sekiz mekân, çoğu eski çarşıda. Nüfusun %31,3'ü yükseköğrenim görmüş.

Zemun'un bağlantıları şehre olduğu kadar şehir dışına da açılır. 2014'te açılan Pupin Köprüsü Tuna'yı geçerek Borča ve Banat tarafına ulaşır; merkezden dolaşma zorunluluğunu ortadan kaldırdı. E75 otoyoluna Batajnica'dan çıkılır, böylece Novi Sad ve kuzey sınırı rahat erişilir; Belgrad çevre yolu ise şehre girmeden güneye bağlar.

Tramvay ve otobüs hatları Yeni Belgrad üzerinden merkeze iner, banliyö treni BG voz Zemun içindeki istasyonlarda ve Batajnica'da durur. Nikola Tesla Havalimanı komşu Surčin ilçesinde, kısa bir sürüş mesafesinde. Eski çarşı düz ve yürünebilir; tek istisna Gardoš yokuşu. Batajnica, Zemun Polje ve dış mahalleler otomobile bağımlı, merkeze giden köprüler yoğun saatlerde tıkanıyor.