Novi Sad

Novi Sad, Sırbistan'ın ikinci büyük kenti ve Voyvodina'nın idari merkezi. Panonya ovasının Tuna'ya indiği yerde, nehrin dümdüz sol kıyısına kurulmuş. Karşı kıyıda Petrovaradin ve Fruška Gora'ya doğru yükselen ilk ormanlık yamaçlar var; yani kentin hem tümüyle düz hem de tepeli bir yüzü bulunuyor. 2022 nüfus sayımı 368.967 kişi saydı, ortalama yaş 40,8.

Kent dokusu katman katman okunuyor: alçak bloklardan ve yaya sokaklarından oluşan derli toplu Avusturya-Macar çekirdeği, sosyalist dönemin geniş bulvarları, Liman, Detelinara ve Novo Naselje'deki yüksek bloklu siteler ve çeperde büyüyen yeni yapı kuşağı. Belgrad'a göre küçük ve sakin; hâlâ yürüyerek geçilebilen bir kent gibi davranıyor.

Kent 1694'te, Habsburgların Petrovaradin Kalesi'nin karşısındaki bataklık kıyıda Sırp tüccarların, zanaatkârların ve Tuna kayıkçılarının kurduğu bir yerleşme olarak başladı. 1748'de kent halkı Maria Theresia'dan bir ferman satın aldı ve yerleşim, Latince Neoplanta adıyla özgür kraliyet kenti oldu.

On dokuzuncu yüzyıl boyunca Habsburg yönetimi altındaki Sırpların kültür başkentiydi ve Sırp Atinası adını kazandı: Sırp Ulusal Tiyatrosu 1861'de burada kuruldu, Matica srpska 1864'te Peşte'den buraya taşındı. 1849'da kaleden açılan topçu ateşi kasabanın büyük bölümünü yıktı; bugünkü merkezin dokusu o yeniden inşanın ürünü. Üniversite 1960'ta kuruldu, ardından sanayi ve nehir boyu konut blokları geldi; 2022'de kent Avrupa Kültür Başkenti unvanını taşıdı.

Burada yaşamanın asıl gerekçesi ölçek. 368.967 nüfuslu bir kent; üniversitesi, hastane sistemi, tiyatroları ve gerçek bir iş piyasası var, ama merkezi hâlâ yürüyerek geçiliyor. Rakamlar bu çekimi gösteriyor: ortalama net aylık maaş 1.183 €, nüfusun %35,5'i yükseköğrenim görmüş; bilişim, mühendislik ve akademik işverenleri buraya getiren de bu.

Konut üretimi hızlı: yılda 4.911 konuta ruhsat verilmiş, 4.398 konut tamamlanmış, yeni yapıda gerçekleşen ortalama fiyat 1.966 €/m². Dürüst karşı tarafı da var: bu tempo eski alçak katlı mahalleleri yeniden yazıyor, tüm trafik az sayıda Tuna köprüsüne sıkışıyor, ovada yazlar sıcak kışlar sisli, ve tavanı yüksek kariyerler çoğu zaman yine Belgrad yolu demek.

Merkezde gündelik hayat şaşırtıcı ölçüde yaya ve nehre dönük. Tuna kıyısındaki kum plajı Štrand yazın kentin oturma odası gibi çalışıyor, Dunavski park eski çekirdeğin kenarında duruyor, Futoška ve Riblja pazarları cumartesi sabahının ritmini hâlâ belirliyor.

OpenStreetMap verilerine göre kent alanında 773 restoran, 324 park ve yeşil alan, 582 spor tesisi, ayrıca 80 okul ve 69 anaokulu haritalanmış — aile hayatının gerçekten yürüyebileceği bir altyapı. Nüfus, köklü Voyvodina aileleri, Novi Sad Üniversitesi'nin kalabalık öğrenci kitlesi ve aynı kentin daha yavaş hâlini aramak için Belgrad'dan ya da yurt dışından gelenlerin karışımı. Fruška Gora ve Sremski Karlovci bir öğleden sonraya sığacak kadar yakın.

Novi Sad'ın içinde hareket etmek de kentten çıkmak da kolay. Ana omurga Bulevar oslobođenja; Tuna'yı aşan üç köprü — Varadinski, Most slobode ve Žeželjev — bütün trafiği Petrovaradin ve Srem tarafına taşıyor ve kentin trafiği asıl bu darboğazda sıkışıyor.

E-75 otoyolu güneyde Belgrad'a, kuzeyde Subotica'ya ve Macaristan sınırına gidiyor. 2022'de açılan hızlı tren hattı Belgrad'ı bir saatin epeyce altına indirdi ve buradaki pek çok kişinin çalışma biçimini değiştirdi. Kent içinde metro ya da tramvay yok, yalnızca otobüs; bu yüzden çeper mahalleler merkeze göre otomobile daha bağımlı. Arazi tamamen düz olduğundan bisiklet gerçek bir seçenek. Kentin kendi yolcu havalimanı yok; uçuşlar Belgrad'dan kalkıyor.