Petrovaradin

Petrovaradin, Novi Sad'ın Tuna'nın karşı yakasında, Srem tarafında kalan bölümüdür; şehir merkezinin tam karşısındadır. Şehrin geri kalanı düz Panonya ovasıyken burada arazi hemen yükselmeye başlar: önce nehrin üstündeki kayalık ve kale, ardından Fruška Gora'ya doğru tırmanan ev ve bahçe terasları.

Belediye yalnızca Petrovaradin yerleşimini kapsamaz; Sremska Kamenica ile Tuna'nın üzerindeki yamaç köyleri de buraya bağlıdır. Bu yüzden tek bir mahalleden çok, birbirini izleyen ayrı yerleşimler dizisi gibi okunur: alçak yapılar, bol yeşil ve sol kıyıya göre belirgin biçimde sessiz bir ortam. Şehir merkezi suyun ötesinde göz önündedir; köprüler tıkalı değilse birkaç dakika uzaktadır.

Tuna'ya bakan kayalık Roma döneminden beri tahkim edilmiştir; burada Cusum adlı bir kamp vardı. Sonra ortaçağ manastırı ve kalesi geldi, on altıncı yüzyılda da Osmanlı yönetimi. Habsburglar on yedinci yüzyılın sonunda mevkiyi ele geçirince bugün görülen kaleyi inşa etmeye başladılar: dönemin en gelişmiş askeri mühendisliğine göre kurulmuş tabyalı bir sistem, kayaya oyulmuş kilometrelerce galeri ve on sekizinci yüzyılın büyük bölümüne yayılan bir şantiye. 1716'da Osmanlı ordusu bu surların dibinde Savoylu Prens Eugene karşısında yenildi.

Surlarla çevrili Katolik şehirde yerleşim sınırlı olduğu için Sırp tüccar ve zanaatkârlar karşı kıyıya yerleşti; oradaki yerleşim zamanla Novi Sad oldu. Petrovaradin bugün, yüzyıllarca karşısında durduğu bu şehrin bir belediyesidir.

Burada oturmanın gerekçesi açık: Novi Sad'da şehirden çıkmadan bahçeli bir eve, yamaca ve nehir manzarasına sahip olabileceğiniz tek yer burasıdır. Parseller daha büyük, yapılar daha alçak; sokakların bittiği yerde Fruška Gora başlar. Yer isteyen ve araba kullanmayı sorun etmeyen aileler, evden çalışanlar ve blok yerine adını bildiği bir yerleşimde yaşamayı yeğleyenler için uygundur.

Her şeye yürüyerek ulaşmak isteyenler içinse zayıf bir seçimdir: dükkânlar ve hizmetler dağınık, sokaklar dik ve çoğu yerde dar; iş, tren garı, üniversite ve gece hayatı köprünün öte yanında kalır. Yoğun saatte her gün köprü geçmek sizi yıpratacaksa başka semtlere bakmak daha doğru olur.

Günlük hayat yerel ve sakin. Fırınlar, küçük marketler ve birkaç kafe gündelik ihtiyacı karşılar; akşam çıkmak için kalenin altındaki aşağı şehrin lokantaları ve bahçeleri var, ayrıca sakinlerin manzaralı bir park gibi kullandığı kale platosu. Büyük alışveriş genellikle Novi Sad'a geçmek demektir.

Yerleşimlerde anaokulu ve ilkokul bulunur; lise ve üniversite sol kıyıya bağlıdır. Asıl imkân Fruška Gora; yürüyüş ve bisiklet rotaları, bağlar ve meyve bahçeleri birkaç dakikalık yokuş yukarı mesafededir. Sremska Kamenica'daki sağlık enstitüleri önemli bir yerel işverendir. Nüfus, kuşaklardır burada olan ailelerle şehir bloklarından çıkıp ev yapmaya gelenlerin karışımıdır.

Her şey Tuna köprülerine bağlı. Varadin Köprüsü doğrudan kalenin altına iner ve merkeze yürüyerek ya da bisikletle gitmenin en kısa yoludur; ağır trafiği Özgürlük Köprüsü ile karayolunu ve demiryolunu birlikte taşıyan Žeželj Köprüsü üstlenir. Şehir otobüsleri Petrovaradin ve Sremska Kamenica'yı gün boyu merkeze bağlar, ancak yamaçtaki köylerde seferler seyrekleşir.

Karayolunda sağ kıyı boyunca Sremski Karlovci üzerinden eski Belgrad yolu geçer, Fruška Gora'yı aşan yollar ise Irig ve Ruma'ya iner; güneye çıkmak kolaydır, kuzeye ya da batıya gitmek içinse önce nehri geçmek gerekir. Belediye içinde her yerleşimin kendi içinde rahat yürünür, ama yerleşimler arasında pek yürünmez: tepeler ve mesafeler arabayı varsayılan hale getirir.