Grocka

Grocka je jugoistočna ivica Beograda: opština sa 82.810 stanovnika po popisu iz 2022, koja se od gradskog oboda spušta do desne obale Dunava. Nije opština u urbanom smislu, nego niz odvojenih naselja — Kaluđerica, Leštane, Boleč, Vinča, Ritopek, Brestovik, Vrčin, Umčari i sama varošica Grocka — od kojih svako ima svoj centar i svoju udaljenost od grada.

Pejzaž čine brda, voćnjaci i vinogradi koji se spuštaju ka reci, a stanuje se pretežno u porodičnim kućama na placu, ne u zgradama. Prosečna starost stanovnika je 42,4 godine, a 16,9% ima visoko obrazovanje. To je prigradska i varoška Srbija, a ne prestonica.

Dunavska terasa je ovde naseljena vrlo dugo: iskopavanja na Belom Brdu u Vinči otkrila su jedno od najvećih neolitskih naselja u Evropi i dala ime vinčanskoj kulturi. Varošica Grocka rasla je kao rečna i drumska stanica na putu ka Smederevu; kod nje su se 1739. sukobile habzburška i osmanska vojska u Grockoj bici, a u starom jezgru i danas stoji konak iz osmanskog perioda.

Veći deo dvadesetog veka opština je ostala poljoprivredna, pojas voćarskih sela koja su snabdevala Beograd. Promenio ju je sam grad: od sedamdesetih godina naselja na bližem kraju — pre svega Kaluđerica — primila su ogromnu, uglavnom neplansku gradnju u sopstvenoj režiji, i Grocka je postala najizrazitije prigradska beogradska opština.

Argument za Grocku su prostor i cena. Prosečna postignuta cena novogradnje u opštini iznosi 759 €/m² (sredina 2019), uz prosečnu neto zaradu od 934 € (april 2026); račun za kuću sa baštom ovde izlazi drugačije nego bliže centru. Ovde se dolazi da se gradi, da se zadrži plac, zbog pogleda na Dunav ili da bi se ostalo blizu porodice u naselju iz kojeg se već potiče.

Poštena druga strana su opremljenost i vreme putovanja. Na 1.000 stanovnika dolazi 0,16 škola, 0,11 zdravstvenih tačaka i 0,39 restorana ili kafića — tanko po gradskim merilima — a gotovo sve se obavlja automobilom. Odgovara porodicama koje grade dugoročno i onima koji rade lokalno ili hibridno; ne odgovara onome ko svakodnevno mora u centar Beograda, ni onome kome treba gradsko veče.

Svakodnevica je na nivou naselja. U opštini ima 53 supermarketa, 7 apoteka, 13 škola, 4 vrtića i 2 bolnice — dovoljno za rutinu, nedovoljno da se izbegne odlazak u grad za bilo šta specijalizovano. Izlaznih mesta je malo: 32 restorana, uglavnom kafane i roštiljski lokali, a oni uz Dunav u Grockoj i Ritopeku najpuniji su leti.

Zelenilo nije problem; evidentirano je 12 parkova, ali pravi kvalitet su voćnjaci i vinogradi po padinama i sama obala, a grocko voćarstvo se i dalje vidi na pijaci. Trideset dva sportska objekta pokrivaju klubove i terene, osam kulturnih tačaka ostalo. Stanovništvo je mešovito: starosedelačke seoske porodice i, na beogradskom kraju, doseljenici koji decenijama pristižu i ovde grade jer su mogli sebi to da priušte.

Sve se oslanja na dve ose. Smederevski put, stari drum uz Dunav ka Smederevu, povezuje naselja sa gradom i nosi dnevne migracije; to je dvotračni put koji radi posao magistrale i u špicu se to vidi. U zaleđu je Vrčin uz auto-put E75 ka Nišu, blizu petlje Bubanj Potok, pa se iz južnog dela opštine brzo izlazi ka unutrašnjosti.

Javni prevoz čine gradske i prigradske autobuske linije, bez šina i bez metroa, a učestalost naglo opada sa udaljenošću od Kaluđerice. Unutar naselja pešačenje funkcioniše za sitne obaveze, ali Grocka je automobilska opština i računati na život ovde bez kola nije realno.