Zemun

Zemun leži na desnoj obali Dunava, na severozapadnom kraju Beograda — dovoljno blizu da bude deo grada, a dovoljno svoj da se i danas kaže „idem u Zemun”, a ne „idem u grad”. Beogradu administrativno pripada od 1934. godine.

Opština je zapravo nekoliko sredina odjednom: stara varoš niskih kuća pod krovovima od crepa, ispod Gardoša i uz kej; blokovski i industrijski pojas u zaleđu, oko Galenike i Novog Zemuna; novija naselja na Altini i u Zemun Polju; i Batajnica uz autoput, koja funkcioniše gotovo kao zasebno mesto. Ovde živi 177.908 stanovnika, prosečne starosti 42,3 godine — dakle ustaljeno stanovništvo, a ne ono koje se često menja.

Zemun je vekovima bio granica. Pod Habzburzima je bio poslednja varoš pred osmanskom teritorijom, sa carinom, kontumacom i garnizonom koji uz granicu idu, dok se preko vode video Beograd. Otuda pravilna mreža ulica, srednjoevropske fasade starog jezgra i crkve mešovitog srpskog, nemačkog i mađarskog stanovništva.

Kula na Gardošu podignuta je 1896. godine za mađarski milenijum i i danas određuje vizuru. Granica je nestala 1918, a 1934. je Zemun formalno pripojen Beogradu. Posle 1945. dolaze industrija — farmaceutska Galenika i fabrika mašina Zmaj — i stambeni blokovi za njihove radnike, dok je na praznom zemljištu između dve varoši nicao Novi Beograd.

Argument za Zemun je zaokruženo mesto sa svojim centrom, po cenu duže vožnje do grada. Prosečna postignuta cena novogradnje bila je 2.304 €/m² u 2024, uz prosečnu neto platu od 1.207 € mesečno — račun za kupca nije blag. Gradi se, međutim, ubrzano: u godini je izdato dozvola za 2.930 stanova, a završeno ih je 959, što znači da je najavljeno znatno više nego što je useljeno.

To je druga strana medalje. Kome odgovara: onome ko želi kej, staru varoš i kraj u kome se ljudi poznaju. Kome ne odgovara: onome ko svakodnevno mora u centar, računa na šinski prevoz pred zgradom ili ne želi da godinama živi pored gradilišta.

Svakodnevica se oslanja na reku. Kej je glavno šetalište i uz njega je dobar deo od ukupno 304 restorana i kafića u opštini — 1,71 na 1.000 stanovnika — među njima i riblji restorani. Za nabavku tu su pijaca, Glavna ulica i 137 supermarketa, uz 61 apoteku. Zelenila i rekreacije ima u izobilju: 92 parka i 180 sportskih objekata.

Porodicama stoje na raspolaganju 29 škola (0,16 na 1.000 stanovnika) i 25 vrtića, a apoteke zajedno sa 27 zdravstvenih ustanova daju 0,49 zdravstvenih tačaka na 1.000 stanovnika. U opštini je i osam fakulteta, među njima Poljoprivredni. Kulture je manje — osam sadržaja, uglavnom u starom jezgru. Visoko obrazovanje ima 31,3% stanovnika.

Zemunske veze vode koliko ka gradu, toliko i van njega. Most Mihajla Pupina, otvoren 2014, prelazi Dunav ka Borči i banatskoj strani i ukinuo je zaobilaženje preko centra. Na autoput E75 izlazi se kod Batajnice, pa su Novi Sad i severna granica lako dostupni, dok obilaznica oko Beograda vodi na jug bez ulaska u grad.

Tramvajske i autobuske linije idu preko Novog Beograda do centra, a BG voz staje na stanicama kroz Zemun i u Batajnici. Aerodrom Nikola Tesla je u susednom Surčinu, nadomak. Staro jezgro je ravno i pešačko, osim uspona na Gardoš; Batajnica, Zemun Polje i rubna naselja podrazumevaju automobil, a mostovi ka centru u špicu stoje.