Zvezdara

Zvezdara se penje uz brda istočno od centra Beograda: od Vukovog spomenika i Bulevara kralja Aleksandra ka grebenu na kome su Astronomska opservatorija i Zvezdarska šuma, pa se spušta prema Mirijevu i Mokrim Lugovima na istočnoj ivici grada. Po popisu iz 2022. ovde živi 172.625 stanovnika, što je svrstava među veće beogradske opštine.

Stambeno je izrazito mešovita: predratne ulice bliže centru, blokovi iz socijalističkog perioda na Konjarniku, porodične kuće dalje ka obodu. Prosečna postignuta cena novogradnje je 2068 €/m², uz prosečnu neto platu od 1310 €. Prosečna starost stanovnika je 41,1 godina, a 41,8% ima visoko obrazovanje. Zvezdara nije odredište, nego deo grada u kome se pre svega živi.

Brdo se do između dva rata zvalo Veliki Vračar. Kada je na njegovom vrhu podignuta Astronomska opservatorija, ime Zvezdara prešlo je prvo na kraj, a zatim i na opštinu. Spomenik Vuku Karadžiću, postavljen tridesetih godina na raskrsnici u podnožju, dao je ime drugom kraju: Vukov spomenik i danas znači tu tačku u gradu. Grad se uz padinu penjao u etapama.

Donji delovi popunjeni su međuratnom i ranom posleratnom gradnjom, sredinu su obeležili Novo groblje i bolnica, a od šezdesetih godina niču veliki stambeni blokovi na Konjarniku i na samoj Zvezdari. Mirijevo i dva Mokra Luga priključeni su kasnije i rasli su brzo, često i bez plana, kako se Beograd širio na istok. Opština u današnjim granicama nastala je u posleratnoj reorganizaciji grada.

Razlog da se živi na Zvezdari jesu prostor i mir na dohvat centra. Tramvajem Bulevarom kralja Aleksandra od Vukovog spomenika do jezgra grada ide se desetak minuta, a nekoliko stotina metara uzbrdo počinje Zvezdarska šuma, jedna od najvećih šumskih površina unutar izgrađenog dela Beograda.

Cene prate taj kompromis: 2068 €/m² za novogradnju je umereno za ovu udaljenost, a ponude zaista ima, sa 1539 završenih stanova godišnje i 1723 izdate dozvole. Odgovara porodicama kojima treba veći stan ili dvorište i ljudima koji rade u centru, a ne žele u njemu i da stanuju. Manje odgovara onima koji traže ravan, pešački kraj: teren je strm, kvalitet se menja od ulice do ulice, a rubna naselja zavise od autobusa koji u špicu budu puni.

Život je ovde vezan za sopstveni kraj, a ne za jedan centar. Na Zvezdari je mapirano 25 škola i 31 vrtić, 136 marketa i 64 apoteke, a pijace, Cvetkova i Đeram, i dalje rade posao koji drugde preuzme supermarket. Izlazak je lokalan i bez pretenzija: 257 restorana i kafića, odnosno 1,43 na 1.000 stanovnika, raspoređenih duž bulevara i glavnih radijalnih ulica, a ne u jednoj izlazačkoj zoni.

Najveća prednost je zelenilo, 98 mapiranih parkova i otvorenih površina uz samu Zvezdarsku šumu, kao i 157 sportskih objekata, od terena do klubova. Struktura stanovništva je smirena i obrazovana: prosek 41,1 godina, 41,8% sa visokim obrazovanjem. Spolja se opština prepoznaje pre svega po Zvezdara teatru i kliničko-bolničkom centru.

Kičma je Bulevar kralja Aleksandra: tramvaj ide od centra do okretnice na Ustaničkoj, a autobusi nastavljaju dalje ka istoku; najveći deo zvezdarske gustine je u pešačkom dohvatu bulevara ili Ustaničke, koja je glavno presedačko mesto opštine. Kod Vukovog spomenika je stanica gradske železnice, duboko ispod raskrsnice, koja donji deo opštine povezuje sa Novim Beogradom i Zemunom bez prolaska kroz centar.

Izlazak iz grada jednostavan je s istočne strane, gde su autoput i obilaznica blizu. Slabosti su unutrašnje. Mirijevo, Mali Mokri Lug i ulice po padinama oslonjeni su na autobus i spori su u gužvi; nagibi koji Zvezdari daju vizure otežavaju pešačenje između naselja više nego što se s mape čini; parkiranje u starijim ulicama je tesno.