Niška Banja

Niška Banja leži desetak kilometara istočno od centra Niša, tamo gde se kotlina diže ka obroncima Suve planine. To je gradska opština, a ne obično predgrađe, i ima dva jasno odvojena dela: zbijeno banjsko jezgro sa kupatilima, hotelima i parkovskim šetalištem, i niz sela razasutih dolinom Nišave, sve do Sićevačke i Jelašničke klisure.

U celoj opštini živi 12.940 stanovnika, što je svrstava među manje i zelenije delove Niša. Po utisku je bliža varošici nego gradskoj četvrti: niska gradnja, bašte, padine i stalan protok ljudi koji dolaze na lečenje, a ne u kupovinu.

Izvori se koriste još od antike — rimski Naisus, nekoliko kilometara nizbrdo, oslanjao se na njih, a kupanje ovde nikada nije sasvim prestalo. Banja u današnjem obliku ipak je tvorevina dvadesetog veka: kupatila, sanatorijumi i hoteli podignuti su oko izvora između dva rata i kasnije u socijalističkoj Jugoslaviji, kada se Niška Banja ustalila kao jedno od glavnih srpskih lečilišta za srčane i reumatske bolesti.

Taj medicinski sadržaj i danas organizuje mesto. Sela u zaleđu imaju drugačiju prošlost — vinograde, put i rečni prolaz ka istoku, a u Sićevu likovnu koloniju osnovanu početkom dvadesetog veka, jednu od najstarijih u zemlji. Banja i sela kasnije su spojeni u jednu nišku opštinu.

Razlog da se živi ovde jesu vazduh, prostor i predeo, a ne praktičnost. Dobijate parkove, šumovite padine, dve zaštićene klisure u granicama opštine i neuobičajeno mnogo sportskih i rekreativnih sadržaja — evidentirano ih je 36, što je nasleđe rehabilitacione uloge banje. Ustupci su jednako konkretni. Nove gradnje praktično nema: u toku godine izdato je 8 dozvola za stanove, a završeno 7, pa su na tržištu gotovo isključivo starije kuće i postojeći stanovi.

Stanovništvo je starije, prosečne starosti 45,8 godina, a 15,6% ima visoko obrazovanje. Svakodnevna zdravstvena mreža tanja je nego što reputacija banje sugeriše — 0,08 zdravstvenih tačaka na 1.000 stanovnika. Odgovara porodicama koje žele dvorište, penzionerima i onima koji na posao putuju kolima; ne odgovara onome ko traži izlaske, izbor i život bez automobila.

Svakodnevica je sitna, ali za osnovne potrebe samodovoljna. U opštini radi devet supermarketa, petnaest restorana i kafića — 1,16 na 1.000 stanovnika, solidno za mesto ove veličine i delom zbog gostiju banje — pet parkova i dva kulturna sadržaja. Škola ima šest, vrtića dva, odnosno 0,46 škola na 1.000 stanovnika, uz jednu bolnicu.

Izlazak na večeru znači roštilj i kafanu pre nego nešto kosmopolitsko, a sezona se oseti: banjsko jezgro je leti puno, zimi tiho. Stanovnici su mešavina starosedelačkih porodica, ljudi koji rade u Nišu i zaposlenih u banjskim i rehabilitacionim ustanovama. Prosečna neto plata u opštini iznosi 831 €.

Niška Banja je među pristupačnijim rubnim opštinama, jer kroz nju prolazi glavni put od Niša ka istoku i bugarskoj granici; autoput se nastavlja odmah iza, a pruga Niš–Dimitrovgrad odavde ulazi u Sićevačku klisuru. Gradske autobuske linije redovno povezuju banjsko jezgro sa centrom Niša i vožnja je kratka, pa je svakodnevno putovanje na posao uobičajeno, a ne izuzetak.

U samom jezgru se dobro hoda: kupatila, park, prodavnice i restorani su na okupu. Sa selima je drugačije — raštrkana su po padinama i sa retkim polascima, tako da je automobil praktično neophodan ako živite u nekom od njih. Niški aerodrom je s druge strane grada: dostupan, ali ne i blizu.