Pantelej

Pantelej je jedna od pet gradskih opština Niša i obuhvata severoistočni deo grada zajedno sa zaleđem iza njega. Urbani deo leži sa severne strane Nišave, preko reke od centra i nadomak njega, a čine ga uglavnom stambeni blokovi srednje spratnosti i ulice porodičnih kuća.

Iza njih se teren penje u brda, pa istoj opštini pripada i niz sela — Gornji i Donji Matejevac, Kamenica, Malča, Cerje. Po popisu iz 2022. ovde živi 54.119 stanovnika, prosečne starosti 42,9 godina, a 28,5% ima visoko obrazovanje. Utisak je pre svega stambeni i radni, ne turistički: tiho, mestimično zeleno i bliže centru nego što granice opštine sugerišu.

Ime je dobio po crkvi Svetog Pantelejmona, jednoj od najstarijih u Nišu, oko koje je naselje izraslo na severnoj obali Nišave — na istoj strani reke kao i tvrđava, istočno od nje, a preko vode u odnosu na osmansku varoš iz koje je izrastao današnji centar. Vekovima je to bila periferija: bašte, mala imanja i sela duž puteva ka Svrljigu i brdima, dok zaleđe nikada nije ni ušlo u grad u pravom smislu.

Urbanizacija stiže tek u drugoj polovini dvadesetog veka, kada se Niš industrijalizuje i kada se ovde podižu naselja za radnike kojima u starom jezgru nije bilo mesta. Današnji obuhvat opštine nastao je podelom Niša na pet gradskih opština, čime su ta naselja administrativno povezana sa selima iznad njih.

Argument za Pantelej su prostor i cena. Prosečna postignuta cena novogradnje ovde je 1.404 €/m², uz prosečnu neto platu od 968 €, pa se za isti novac dobija više kvadrata i više dvorišta nego bliže centru. Gradi se ozbiljno — 914 stanova godišnje dobije dozvolu, a 677 bude završeno — što donosi i izbor i gradilište pod prozorom.

Odgovara porodicama, onima kojima prija bašta ili šetnja po padini radnim danom i svakome ko prihvata vožnju autobusom do grada. Manje odgovara onima koji traže izlaske, gustu kafe scenu ili pozorište i fakultete na pešačkoj distanci — to je Medijana, a ne Pantelej. U selima u zaleđu automobil je praktično uslov.

Svakodnevica je dobro pokrivena u osnovnom, a tanja kad se traži izlazak. Na mapi je 11 škola i tri vrtića, osam apoteka, jedna bolnica i 24 supermarketa, odnosno 0,20 škola na 1.000 stanovnika. Ono po čemu se opština izdvaja jesu otvoreni prostor i sport: 32 parka i 46 sportskih objekata, od terena do rekreativnih zona na padinama.

Ugostiteljstvo je skromnije — 18 restorana i kafića, oko 0,33 na 1.000 stanovnika — a mapiranih kulturnih sadržaja nema, pa bioskop, pozorište i galerije podrazumevaju odlazak u centar. Stanovništvo je zrelije, prosečno 42,9 godina, a struktura ide od porodica u blokovima do domaćinstava koja su u selima generacijama.

Do centra se stiže lako: mostovi preko Nišave spajaju urbani deo Panteleja sa jezgrom Niša, a gradski autobusi — jedini vid javnog prevoza u Nišu — pokrivaju glavne pravce kroz opštinu. Uže naselje je pešačko za nabavku i školu; sela u brdima nisu, i tamo je automobil praktično rešenje, kao i na putevima koji se penju ka istoku i severu.

Za dalja putovanja, Niš je na raskrsnici auto-puteva prema Beogradu, Skoplju i Sofiji, a aerodrom Konstantin Veliki je na suprotnoj strani grada. U špicu saobraćaj ka centru gusne, što je i uobičajen razlog zbog kog stanari biraju autobus.